GOOGLE GÖRSELLER
NEDEN BULAMIYOR?

İKİ FARKLI SORU

Bir örnekle başlayalım, çünkü bütün mesele bu örnekte duruyor.

Elinizde bir tanışma uygulamasından gelen bir profil fotoğrafı var. İki senaryo mümkün:

• Senaryo A — fotoğraf çalınmış. Dolandırıcı, bir modelin Instagram hesabından indirdiği kareyi kullanıyor. Aynı dosya internette hâlâ duruyor. Görsel arama bunu bulur ve tam da bu iş için idealdir.
• Senaryo B — kişi gerçek ama bu kare yeni. Karşınızdaki insan gerçekten var; bu fotoğrafı yalnızca o uygulamaya yükledi, ama Instagram'da, LinkedIn'de ve bir haber sitesinde başka fotoğrafları var. Görsel arama hiçbir şey bulamaz. Yüz arama üç hesabı da bulabilir.

İki senaryo aynı görünüyor — elinizde bir fotoğraf, sonuç yok — ama biri "hiçbir şey yok" diğeri "yanlış soruyu sordun" durumudur. Bu ayrımı yapmadan aracı seçemezsiniz.

GÖRSEL ARAMA TEKNİK OLARAK NE YAPIYOR?

Tersine görsel arama motorları, görselin bütününden bir parmak izi çıkarır. Bu parmak izi renk dağılımı, kenar ve doku örüntüleri, kompozisyon gibi bilgilerin sıkıştırılmış hâlidir; modern sistemlerde buna görsel içeriği anlayan bir sinir ağının çıkardığı gömme vektörleri de eklenir.

Bu yaklaşımın güçlü ve zayıf yanları doğrudan buradan çıkar:

• Çok iyi olduğu şey: aynı dosyanın kopyalarını bulmak. Yeniden boyutlandırılmış, biraz sıkıştırılmış, hafifçe kırpılmış kopyaları da yakalar. Bir stok fotoğrafı, bir haber görselini ya da çalınmış bir portfolyo karesini bulmakta rakipsizdir.
• Yapamadığı şey: aynı kişinin farklı bir fotoğrafını bulmak. Sizin dün ve bugün çekilmiş iki fotoğrafınız, piksel düzeyinde birbirine yabancıdır. Parmak izleri uyuşmaz, dolayısıyla motor için bunlar iki alakasız görseldir.
• Kaybettiği durumlar: ağır filtre, siyah-beyaza çevirme, aynalama, farklı kırpma ve düşük çözünürlüklü ekran görüntüleri parmak izini bozar.

Bir istisna anmaya değer: TinEye, sonuçları yayım tarihine göre sıralayabilir. Yüz aramaz ama "bu görsel ilk nerede yayımlandı" sorusunda diğerlerinin hepsinden keskindir — izinsiz kullanım iddiasında bu doğrudan kanıt değeri taşır.

YÜZ ARAMA TEKNİK OLARAK NE YAPIYOR?

Yüz arama iki aşamalıdır ve ikisi de görselin geri kalanını umursamaz.

Aşama 1 — tespit ve hizalama. Bir tespit modeli fotoğraftaki yüzleri bulur, göz-burun-ağız noktalarını işaretler ve yüzü standart bir konuma döndürür. Bu adım, farklı açıdan çekilmiş yüzlerin karşılaştırılabilir hâle gelmesini sağlar.

Aşama 2 — ölçüm. Bir tanıma modeli, hizalanmış yüzü sayı dizisine çevirir; tipik olarak 128 ya da 512 boyutlu bir vektör. Bu vektör, göz aralığı, burun-çene oranı, elmacık kemiği geometrisi gibi ölçümlerin öğrenilmiş bir sıkıştırmasıdır. Aynı kişinin iki farklı fotoğrafından çıkan iki vektör birbirine yakın; farklı kişilerinki uzak olur.

Karşılaştırma, iki vektör arasındaki kosinüs benzerliği ile yapılır ve sonuç bir puana ölçeklenir. Buradan çıkan pratik sonuç şudur:

• Etkilemez: kıyafet, arka plan, ışık, renk, görselin boyutu, filtre.
• Etkiler: yüzün açısı (profilden çekilmiş yüz ölçümün yarısını kaybettirir), çözünürlük (yüz 200 pikselden küçükse ölçüm zayıflar), engeller (gözlük, maske, saç), ve aradan geçen yıllar.

Trace'in motoru bu iki aşamayı iki ayrı açık modelle yapıyor: tespit için YuNet, tanıma için SFace. Bunu belirtmemizin sebebi eşiğin nereden geldiğini açıklamak — bir sonraki bölümün konusu.

GOOGLE'IN POLİTİKA DUVARI

Google'ın yüz tanıma teknolojisi yok değil; Google Fotoğraflar sizin kendi arşivinizde yüzleri yıllardır gruplandırıyor. Ama arama tarafında bunu kullanıcıya sunmuyor: bir yüzü açık web'deki diğer fotoğraflara bağlayan sonuçlar sistematik olarak sunulmuyor.

Bu bir tercih ve gerekçesi anlaşılır: herkesin herkesi bir fotoğraftan bulabildiği bir arama motoru, takip ve tacizin altyapısına dönüşür. Ama bu tercihin bir yan etkisi var ve insanlar bunu yanlış okuyor: Google Lens'in boş sonucu, "bu kişi internette yok" değil, "ben o soruya cevap vermiyorum" demektir.

Aynı sebeple sonuçlarda tuhaflıklar görürsünüz: yüklediğiniz portre için Google, sizi bir alışveriş sayfasındaki tişörte ya da "benzer stil" görsellerine yönlendirir. Motor, yüzü göz ardı edip görselin geri kalanını yorumluyordur.

BENZERLİK PUANI NE DEMEK, NE DEMEK DEĞİL?

Bu bölüm, yüz aramasıyla ilgili en sık yapılan hatayı düzeltmek için var. Puan bir doğruluk yüzdesi değildir. "92 puan" ne "%92 emin" ne de "%92 aynı kişi" demektir. Puan, iki yüz ölçümü arasındaki mesafenin ölçeklenmiş hâlidir — yani bu iki görselin ne kadar benzediğinin ifadesi.

Trace'te taban 70'tir ve bu sayı keyfi değil: kullandığımız tanıma modelini yayımlayan ekibin kendi eşiği olan 0.363 kosinüs benzerliğine karşılık geliyor. O değerin altı, modelin kendi tanımına göre "aynı kişi değil" demektir.

Bandların pratik anlamı, kendi canlı ölçümümüzden geliyor. On altı gerçek aramada şunu gördük: gerçek eşleşmeler 90–100 bandında çıkıyor, gerçek eşleşme içermeyen aramalarda ise en yüksek puan 86'da kalıyor. Dolayısıyla:

• 90–100 — gerçek eşleşmelerin yaşadığı bant.
• 80–89 — güçlü benzerlik. İkinci bir kareyle doğrulamadan karar vermeyin.
• 70–79 — mümkün, ama pratikte çoğu benzeyen yabancıdır.
• 70 altı — hiç gösterilmiyor. Eskiden taban 50'ydi ve sonuç şuydu: kullanıcı ücretli bir aramada onlarca alakasız insanın kartını görüyordu. Etiket, listenin kendisinin yanlış olmasını düzeltmiyor.

Ve en önemlisi: hiçbir puan kimlik kanıtı değildir. Bir puan, iki görselin benzerliğini söyler; kimin kim olduğunu söylemez. İkiz kardeşler, yakın akrabalar ve sadece birbirine benzeyen insanlar yüksek puan alabilir.

YAN YANA

HANGİ SORUDA HANGİSİ?

• "Bu profil fotoğrafı çalıntı mı?" → Görsel arama. Google Lens + Yandex + TinEye. Ücretsiz ve bu iş için daha iyi.
• "Bu görseli ilk kim yayımladı?" → TinEye. Tek doğru araç.
• "Bu kişinin başka nerede hesabı var?" → Yüz arama. Görsel arama bu soruya cevap veremez.
• "Kendi fotoğrafım nerede kullanılıyor?" → İkisi birlikte. Görsel arama birebir kopyaları, yüz arama sizin diğer fotoğraflarınızı bulur. Adım adım anlatımı bu yazıda.
• "Bu kişi dolandırıcı mı?" → Önce görsel arama (çalıntı fotoğraf en yaygın hâl), boş dönerse yüz arama, sonra davranışsal işaretler.

Doğru yöntem her zaman aynı sırada: ücretsiz olanı önce dene. Görsel arama otuz saniye sürüyor ve senaryoların önemli bir kısmında doğrudan cevabı veriyor. Ücretli bir yüz aramasına ancak o boş döndükten sonra geçmek gerekir.

İKİSİNİN DE BULAMADIĞI ŞEYLER

Dürüst olmak, satmaktan daha yararlı. Hiçbir arama türünün ulaşamadığı yerler var:

• Gizli hesaplar. Gizli bir profilin fotoğrafları hiçbir dizine girmez. İkisi de göremez.
• Uygulama içinde kalan içerik. Tanışma uygulamalarındaki profiller ve mesajlaşma uygulamalarındaki fotoğraflar açık web'de yayımlanmaz.
• Yüz içermeyen görseller. Yüz arama için ölçülecek bir yüz gerekir; manzara ya da çizim profil fotoğrafında yapılacak bir şey yok.
• Üretilmiş yüzler. Yapay olarak üretilmiş bir yüzün internette geçmişi yoktur. İkisi de boş döner — ama bu boşluk, doğru okunduğunda kendisi bir bilgidir.
• Kişinin gerçekten iz bırakmaması. En basit ve en sık sebep. Boş sonuç, aracın başarısızlığı değil, cevabın kendisi olabilir.

SIK SORULANLAR